زیبا سازی وبلاگ

جهان دانش

نویسنده:میثم عسکری سده

جهان دانش

نویسنده:میثم عسکری سده

جهان دانش

عجب دنیای عجیبی است؛
در کله پزی ها هم،
زبان از مغز گران تر است.
درست مثل جامعه
که چرب زبان ها از عاقلان ارزشمندترند!!!

جلد روغنی

شنبه, ۵ اسفند ۱۳۹۶، ۱۱:۰۷ ق.ظ

جلد روغنی یا جلد لاکی از شیوه‌های جلدسازی قدیم ایران و یکی از جلوه‌های زیبای کتاب‌آرایی در هنر اسلامی محسوب می‌شود. بیشتر جلدهای کتاب‌های خطی قدیم فارسی، مجلد به جلد روغنی است، این روش جلدسازی از سدهٔ نهم در دوره تیموری توسط جلدسازان ابداع شده و رفته رفته تکامل یافت و در سده‌های دوازدهم و سیزدهم در دوره صفوی به اوج کمال و ظرافت دست یافت. در دوران قاجار هم آثار قابل توجهی از این نوع جلد برجای مانده است.

از این روش برای تزپین و ساخت قلمدان و جعبه‌های روغنی، جلد آلبوم، قاب آینه، سطوح رحل قرآن و مانند آنها نیز استفاده می‌شده‌است.

در جلدهای روغنی عصر تیموریان بیشتر از نقوش گل و بوته، پرندگان و حیوانات استفاده می‌شد، ولی در عصر صفوی و قاجار افزون بر این نقوش، از تصویر صورت و پیکر انسان و مجالس رزم و بزم نیز استفاده می‌شد و گاه آیات، اخبار و اشعاری به مناسبت موضوع کتاب نیز به جای نقوش مزبور بر روی جلدهای روغنی٬ خوشنویسی می‌شد.

جلدهای روغنی با توجه به نوع بوم یا زیرسازی و شیوه‌های تزئین بسیار متنوع هستند. از جمله می‌توان به جلد روغنی بوم سفید، بوم موجی، بوم سیاه، و بوم ته طلایی سبز و قرمز و ... اشاره کرد.

در بیشتر موارد، در این روش، جلدسازان دو روی بیرون و درون هر یک طرف جلد را کار می‌کرده‌اند که در این صورت، آن را «جلد روغنی دو رو» می‌نامند. اگر در بوم جلد روغنی، مُرغَش(سولفور طبیعی براق) استفاده شود، به آن «جلد روغنی مُرغَش» می‌گویند.

ساخت جلد روغنی

ماده اصلی ساخت بیشتر این جلدها مقوا یا پاپیه ماشه است اما گاهی از مواد دیگر نیز استفاده می‌شود. ابتدا صحاف مقوا یا چرم، چوب یا پارچه را به اندازه قطع مورد نظر آماده کرده و روی آن را از بوم و گاهی بوم مرغش می‌پوشاند. سپس طبق سلیقه خود، یا بنا بر سفارشی که دارد، در رو و پشت مقوای جلد را تذهیب و نقاشی می‌کند. پس از نقاشی، چندبار روی آن روغن کمان زده تا این روغن همچون قشری روی تذهیب و تصویر را بپوشاند و در عین حال به آن جلا و براقی دهد و از هر آسیبی محفوظ نگاه دارد.

یکی از کهن ترین نمونه های تاریخ دار از این جلدها مربوط به دستنویس معروف شاهنامه بایسنغری (نسخه 716 کتابخانه کاخ گلستان، مورخ 833 ق) است که همانند نخستین نمونه های جلد لاکی بجای اجرا بر روی بوم کاغذین بر روی بوم چرمی ایجاد شده و درواقع یک جلد ضربی طلاپوش است که حاشیه های آن را به شیوه لاکی تزئین کرده اند.
  • میثم عسکری سده

نظرات  (۱)

  • محمد روشنیان
  • سپاس بابت اطلاعات
    کاربران بیان میتوانند بدون نیاز به تأیید، نظرات خود را ارسال کنند.
    اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی